^

foto1 foto2 foto3 foto4
Agresja wśród dzieci.

Wszyscy rodzice chcieliby, by ich dzieci były w przedszkolu i szkole bezpieczne i uczyły się w miłej, przyjaznej atmosferze. Oczekują, że w nie będzie nagannych zachowań, natomiast jasno zostaną określone prawa oraz obowiązki ucznia. Oczekiwania rozmijają się z rzeczywistością, a co drugi z rodziców boi się o bezpieczeństwo swojego dziecka.Na podstawie badań psychologicznych stwierdzono, że zachowania agresywne mają negatywny wpływ na ucznia, jego osobowość, grupę rówieśniczą czy klasową, najbliższe otoczenie, a także na funkcjonowanie w procesie dydaktyczno-wychowawczym. Powodują najczęściej nieodwracalne zmiany w psychice młodego człowieka, trudności w nauce, kłopoty wychowawcze, niejednokrotnie wykluczenie ze społeczności uczniowskiej, a w cięższych przypadkach konflikty  z prawem. Jedynie zdecydowane wspólne działania rodziców, wychowawców i instytucji wspomagających proces wychowania w zakresie zapobiegania agresji wśród dzieci i młodzieży mogą przynieść poprawę zaistniałej sytuacji.Okres dzieciństwa, burzliwy i trudny w rozwoju dziecka, przysparza wielu kłopotów nie tylko młodym ludziom, ale i ich rodzicom oraz wychowawcom. Jest on naznaczony niepokojami, wynikającymi z rozwoju fizycznego, psychicznego, moralnego światopoglądowego. Młody człowiek pełen niepewności potrzebuje „mistrza", który wskazałby mu drogę i sposób postępowania. Jeżeli nie znajdzie kogoś, kto przyjdzie mu z pomocą, może się załamać, zamknąć w sobie lub w sposób agresywny dać znać światu , że istnieje. Agresja ma zawsze swoją przyczynę. Złość dziecka rodzi się najczęściej wtedy, gdy jego potrzeby nie są zaspakajane lub oczekiwania niespełnione.Do podstawowych potrzeb należą: potrzeba bezpieczeństwa miłości, czułości, serdeczności akceptacji, przynależności i uznania w rodzinie, a także potrzeby bycia społecznie akceptowanym oraz przynależności do grupy rówieśniczej. W okresie wczesnoszkolnym dziecko zaczyna wchodzić w coraz szersze relacje społeczne. Wejście w szkolną społeczność stawia przed nim całkiem nowe zadania, wymagana jest większa kontrola swojego zachowania i odpowiedzialność za swoje czyny, a miejsce zabawy zajmuje nauka. Przejście w te nowe i trudne dla dziecka zadania jest niejednokrotnie przyczyną zachowań agresywnych.Agresja to zewnętrzne objawienie złości skierowane przeciw określonym osobom lub rzeczom, przynoszące szkodę, przybierające formę ataku, czyli napaści fizycznej lub słownej Wyrządzone szkody mogą mieć charakter materialny, np. uszkodzenie ciała, zniszczenie jakiegoś przedmiotu, lub moralny, np. poniżenie godności osoby będącej przedmiotem agresji, wzbudzenie w niej poczucia lęku, zagrożenia, poczucia niższości.Przejawem agresji fizycznej mogą być pojedyncze zachowania, takie jak wszczynanie przez ucznia bójki, uderzenia, kopnięcia lub ukłucie kolegi, szarpanie, podstawianie nogi oraz reakcje mimiczne, np. wykrzywianie się, przedrzeźnianie. Wymienione zachowania to tzw agresja fizyczna bezpośrednia skierowana na kogoś lub coś. Spotykamy się również z tzw. Agresją fizyczną pośrednią, której objawami są: przeszkadzanie komuś w wykonywaniu jakiejś czynności, zakłócanie spokoju, sporządzanie obraźliwych rysunków, chowanie lub psucie przedmiotów należących do określonej osoby. Obiektem, na który może być skierowana agresja fizyczna, nie jest tylko osoba, lecz wszystkie inne przedmioty z otoczenia Wówczas ujawnia się ona uszkadzaniem oraz niszczeniem mienia społecznego i prywatnego dewastacją przyrody, znęcaniem się nad zwierzętami łamaniem roślin lub kwiatów.Agresja słowna przejawia się w inicjowaniu kłótni, złośliwych plotek, pomówień, grożeniu, straszeniu, przezywaniu. Są to bardzo częste zachowania występujące w grupach rówieśniczych, raniące godność osoby będącej przedmiotem agresji, naraża ją na ośmieszenie i upokorzenie. Agresją słowną jest również rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji o danej osobie: plotkowanie, obmawianie, wydawanie krzywdzących opinii. W młodszym wieku często spotyka się specyficzny typ zachowań zwanych skarżeniem wypływającym nie z troski o przestrzeganie zasad współżycia, lecz mającym na celu zaszkodzenie określonej osobie w nadziei, że spotkają ją przykre konsekwencje. Zachowanie agresywne może przejawiać się również w słownym zachęcaniu innych do agresji, tj. podżeganiu do ataku fizycznego lub słownego.Zachowanie ucznia agresywnego cechuje brak zdyscyplinowania, naruszanie zasad regulaminu grupowego oraz obowiązujących norm współżycia w danej społeczności. Znaczna ruchliwość, agresywność, skłonność do szybkiego, bardzo impulsywnego reagowania jest źródłem agresywnego zachowania dziecka, które nie potrafi jeszcze kontrolować emocji i nie panuje nad ich wpływem na swoje zachowanie.Niski jest też poziom dojrzałości społecznej, przez co wychowanek łatwo wpada w konflikty z rówieśnikami.Agresja frustracyjna kształtuje się na wskutek frustracji powodujących blokadę, czyli brak możności zaspokojenia określonych potrzeb, wywołujące wystąpienie poczucia krzywdy i objawiające się z reguły silnym wzrostem napięcia psychicznego (gniew, złość wściekłość) a rozładowujące się w zachowaniach agresywnych. Powstawaniu agresywnego zachowania się uczniów sprzyja zwłaszcza blokada potrzeby uznania społecznego oraz potrzeby samodzielności. Potrzeba uznania społecznego jest zaspokajana przez pozytywne kontakty uczuciowe z bliskimi osobami (akceptacja, życzliwość, opieka i pomoc w trudnych sytuacjach). Blokada potrzeby uznania społecznego jest spowodowana zbyt częstym upominaniem dziecka przez rodziców, wytykaniem mu różnych wad i braków przy równoczesnym stawianiu za przykład osiągających lepsze wyniki w nauce lub wzorowo zachowujących się brata, siostry lub kolegi. Blokada potrzeby samodzielności jest spowodowana licznymi zakazami i nakazami pochodzącymi od dorosłych. Nadmierne ograniczenie samodzielności wywołuje u dziecka sprzeciw oraz pobudza je do agresywnego zachowania.Agresja naśladowcza powstaje pod wpływem oddziaływania wzorców zachowania, tj. występujących w otoczeniu modeli naśladowanych przez wychowanka. Modelem agresywnego zachowania może być osoba dla dziecka znacząca, jak matka, ojciec lub inna osoba dorosła, ale również bohaterowie filmowi, telewizyjni, książkowi czy gier komputerowych. Modele agresywnego zachowania mogą być również zawarte w sposobie bycia kolegów, z którymi dziecko ma kontakty w szkole, na placu zabaw, na ulicy. W tej sytuacji zostaje uruchomiony mechanizm identyfikacji powodujący dążenie do upodobnienia się w ubiorze, sposobie mówienia lub zachowania się do modela. Badania psychologiczne dowiodły, że większość agresywnych uczniów pochodzi z rodzin, w których jedno lub oboje rodziców to osoby agresywne. Frustrowane dziecko przenosi swoją agresję do szkoły, na swoich kolegów. Podczas gdy bije swojego rówieśnika, realizuje zachowanie modelu agresywnego rodziców.Agresja instrumentalna kształtuje się pod wpływem indywidualnych doświadczeń nabytych przez dziecko. Opierając się na nich, u ucznia wytwarza się przekonanie, że za pośrednictwem agresywnego zachowania można uzyskać różne korzyści osobiste, zrealizować własne cele i pragnienia. Przykładem agresji instrumentalnej jest zachowanie się chłopca, który domaga się od innych dzieci oddania mu posiadanych przez nie pieniędzy, grożąc im pobiciem ,zaś w razie oporu z ich strony realizuje swe groźby. Jeśli kilkakrotnie przekona się, że w ten sposób może zdobyć pieniądze, agresywne zachowanie ulega utrwaleniu. Zazwyczaj napastnik atakuje słabsze dzieci, które jest w stanie zmusić do uległości, natomiast unika konfliktów z silniejszymi od niego, których atakowanie nie ma szans powodzenia. Agresja instrumentalna jest wyuczonym sposobem działania powstającym wskutek tolerowania jej przez otoczenie. Powoduje to wytworzenie się przekonania o własnej bezkarności oraz utrwalanie się nawyku osiągania zamierzonych celów za pośrednictwem agresywnego zachowania. Ta forma agresji sprzyja kierowaniu się zasadą„przepychania się łokciami przez życie", a także powstawaniu kultu siły i przemocy, dążeniu do osobistego sukcesu nawet wtedy, gdy dzieje się to ze szkodą dla innych lub gdy wyrządza się przez to przykrość rodzicom.Agresja patologiczna powstaje na podłożu zachodzących w organizmie zmian chorobowych, jako jeden z objawów niektórych zaburzeń nerwicowych oraz chorób psychicznych. Agresywność cechuje nieraz uczniów z zaburzeniami układu nerwowego przejawiającymi się zwiększoną pobudliwością emocjonalną. Wychowankowie tacy z błahych powodów denerwują się, wpadają w gniew, obrażają się na swoich rówieśników lub dorosłych. Tego rodzaju stany emocjonalne, uwarunkowane indywidualnymi właściwościami systemu nerwowego, sprzyjają występowaniu agresji. Do objawów schizofrenii (będącej jedną z psychoz powodujących osłabienie kontaktu z otoczeniem) należą ataki szału przejawiające się w gwałtownym, niekontrolowanym zachowaniu agresywnym.

 

Opracowała: mgr Marta Trelińska
nauczyciel Publicznego Przedszkola Nr 2